diplomasi-gucu
Diplomasi Gücü

Diplomasi Gücü

3 Ağustos 2018
Okuyucu

Türkiye ve ABD arasında çok yönlü ve tartışmalı bir ilişki süreci içindeyiz. Bu incelemedeki temel soru şudur: Hangi sistem daha güçlü bir diplomasi üretir? Hemen herkes olup bitene kulak kabartıyor. Biz burada tarafların geri planındaki yapıları, ortada duran meseleleri ve icradan sorumlu olanların bağlantılarını inceleyeceğiz. Bu incelemede temel farkları ortaya koyarak, sorun olan ana noktaları bulmaya çalışacağız. Dolayısıyla modelleme üzerinde durulmasını salık veririm. Yazıyı okurken temel modelin ana resim ile özetlendiğini, buradan takip etmek gerektiğini işaret ederim.

Önce ABD tarafına bakalım.

ABD’de icra/uygulama aslında belirgin bir alanda cereyan eder. Türkiye’de bir algı var. Denir ki, ABD’de işler karışıktır. Böyle değil. İcra organları arasında ilişkiler bellidir. Sonuçta Kongre veya Başkanlık işin onaylayıcısı ve imzasını atan yerleridir. Ama bu, ben yaptım oldu şeklinde değil, iç dinamiklerin ve dengelerin etkileşimiyle ortaya çıkan bir sonuç bağlamındadır, icra böyle karşılıklı etkileşimle söz konusu olur. Ben burada Kongre (ilave olarak Temsilciler Meclisi de buraya eklenebilir), Başkan ve Yardımcısı, Bakanlıklar (Dışişleri, Hazine, Savunma), Merkez Bankası (FED), İstihbarat kuruluşları (küresel CIA ve içeride FBI), bağımsız yargı (yerelden Yüksek Mahkeme’ye) gibi kurumları, politikacıları, bürokrasiyi işaret edeceğim. Buna ilave olarak ABD’nin baskın olduğu NATO ve BM gibi uluslararası kurumlar da icrada enstrüman olarak kullanılabilir, karar verici gibi söylenmese de kullanımda kolaylık yaratacağından düşünülebilir. Peki icra/uygulayıcıların arkasındaki temel kanatlar hangileri? Bunu kolay anlaşılması bakımından Muhafazakarlar ve Küreselci Neo-Liberal kanat olarak özetlemek istiyorum. Anlatım farkları olabilir, Evanjelistler, Yahudi Lobisi, WASP (White Anglo-Sakson Protestant) gibi. Ama ben ikiye ayırarak sadeleştirmeyi uygun görüyorum. Bakın, böyle düşünürseniz demokratik bir yapıdan bahsetmiş oluyoruz, sistem bütünlük kazanıyor.

Çözülecek meseleler diplomasinin varlık sebebidir.

Türkiye-ABD arasında bugün masada olan konular neler, diye sorarsak, burada öne çıkanları listeleyelim: Rahip Brunson, FETÖ, F-35, S-400, Suriye, PYD/YPG, Kudüs/Filistin, Ticaret Savaşı, Hakan Atilla Davası, Metin Topuz/vize meselesi. İlaveler de yapılabilir. Örneğin Irak meselesi, İran, vs. Ben burada bir modelleme yaklaşımı içindeyim, dolayısıyla meseleleri zamanla azaltıp çoğaltmak ve öncelik vermek haliyle mümkündür diyorum.

Şimdi Türkiye’deki yapıya geçtik, inceleyelim.

Bu meselelerde icra/uygulayıcı olan tek bir nokta var. O da şimdiki adı ile Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’dir. Bizdeki devlet anlayışı budur. O parti veya bu parti başta olsun, değişmeyecektir, kim iktidarda ise icradan sorumlu odur. Bakın ABD’den ayrışan alan budur.

Peki, Türkiye’de icrada veya uygulamada zorluk nereden ileri gelir? İşte meselenin bizdeki tartışılacak noktası buradadır. Ülkemizde uzun süreden beri bir terör üreten, bunlarla iltisaklı olan, dışarıdaki destekçilerle müşterek düşünen, bilerek/bilmeyerek bu kesimlerin etkisinde hareket eden bir taraf var. Bakın, taraf var diyorum. İcradakiler demokratik fikir bağlamında tartışılacak konularda bir de ülkede etkisi olan terör örgütleri ve uzantılarıyla, tabiri yerindeyse, tartışma içinde kalmaktadır. Söylediğim gibi hangi parti olursa olsun, bu tür bir sorun var, burada işaret etmek istiyorum. Bugün terör örgütleri ve aynı ağızla konuşanlar kimler? FETÖ/PDY, PKK, PKK uzantısı meşru yapılar, IŞİD (DAEŞ), DHKP-C. Şimdi söylemem gereken şu: Bu tür terör veya destekçisi organlar icraya bir biçimde etki etsin diye üretilmişlerdir. Kim ve ne amaçla büyütmüştür bunları? CIA, MOSSAD, MI6, FSB (KGB), BND… Ben bunlara Dominant İstihbarat Servisleri diyorum. Halen konumuz ABD olduğuna göre ülkemizde işleri aksatmak için geri planda etkileyen sistematikte CIA’nın olabilmesi mümkündür, böyle düşünmek gerekir.

ABD-Türkiye ilişkilerinde ve meselelerinde icradakiler sorumlu. Bunu anladık. Ancak demokratik sistem içinde bir de Muhalefet var. Buna ister parti gözüyle bakın, isterseniz ideoloji, ister çıkar grubu, değişmeyecektir. Demokratik birer meşru muhalefetin mevcudiyeti söz konusudur ve olması gereken de budur. ABD içinde iki yapı var diyerek sadeleştirmiştim, işte aslında fark burada, ABD’de muhalefet icrada da kendini gösterebilmektedir, bizde olumlu/olumsuz katkı yapan konumundadır. Eğer iyi muhalefet varsa, iyi katkı olur demekteyiz. Tam tersi de var, icraya köstek olmak da söz konusudur. Bu köstek olma bağlamından yaklaşırsak, muhaliflere (parti, ideoloji, STK, vs.) güçlü ülkelerin etkisi söz konusu olabilmektedir. İkili ilişkilerle haliyle dış irtibatlar vardır. Ama akıl veren yapılar veya demokraside bir ihtiyaç gibi görülen politik destek alma yönü içinde değerlendirirseniz, örneğin konumuz gereği bu hassas noktaya biraz daha eğilirsek, tarihte örnekleri vardır, ABD, Almanya, Rusya, vs. destekçiler hep aranır ve bunların bir biçimde etkisinde de kalınır. Bu icraya etki eder. ABD’de muhalefet kendi sistemine endekslidir ve hatta küresel çapta diğer ülkelerin muhtaç oldukları desteğe de standartlar koyar. Bizde ise konmuş standartlardan istifade etmek söz konusudur. Onun için muhalefet (kim olursa olsun) iyi niyetli, açık, vs. politika yapar ama bu küresel politik nefes alma şartları bakımında mutlaka etki altındadırlar. Biz bunu hesaba katmadan adım atamayız.

Burada bir modelleme ile diplomasinin işlemesini açıkladım. Devlet, hükümet, kabine, demokrasi, uluslararası ilişkiler, diplomasi, vs. Tümüne bu gözle bir daha bakın. Meselelerin çözülmesinde güçlü olan diplomatik yapı hangisidir? Yapılması gerekenler nelerdir? Modern diplomasinin işlemesini bile anlamakla ilgili sorunları aşmak bir vizyon ve disiplin gerekir. Haklılık başkadır, güçlü olabilmek daha başka. Biz ülke olarak haklıyız, şimdi güçlü olmakla ilgilenelim. Herkes kendine bir ödev çıkarabilir; akademisyenler, üniversiteler, basın ve elbette politikacılar.

Bir yanıt yazın

Your email address will not be published.

brunson-davasi
ÖNCEKİ YAZI

Brunson Davası

emperyalizmle-mucadele
DİĞER YAZI

Emperyalizmle Mücadele

Politika 'ın son yazıları

48 views

Yerelde Yapısalcılık

Bir olaya bakış yöntemimde felsefe ve tarih olmaz ise ben bunu oldukça eksik görürüm. Hemen herkesin siyaset, seçim, belediye, vs. konuştuğu noktada ben, bu işte temel felsefe ve asıl stratejik açıklama nerede diye arıyorum. Dolayısıyla felsefi yaklaşım ve stratejik bakış tarzı siyaset üstüdür. Benim açıklamalarım bu noktada değerlidir; mevcut yapılanlar gibi değil, başka türlü tartışmaları kapsamaktadır. Açıkça yazayım: Kim kazanacak, iktidar veya muhalefet ne yapacak, türü ifadelerle değil; imar neye göre olmalı, altyapı ve üstyapı nasıl planlanmalı, ülke ekonomisine uyumluluk ne şekilde sağlanmalı, kanunlar ne içerikte olmalı, gibi piramidin üstündeki meseleler önemlidir.
89 views

Emperyalizm

Bugünün anlayışı, küresel imkanlar içinde sahip olunan alanları artırmak ve güçlenmek, değer üretimi rekabetinde gerilerde kalmamak fikri üzerinedir. Ruslar gibi sürekli “kahrolsun emperyalizm” diyeceğinize, “ben hangi değeri üretebiliyorum, hangi büyük pazarda kaça satıyorum,” diye bakın isterim. Bugün ülkeler bazında ABD, İngiltere, Çin, Japonya, Güney Kore, birlik bazında Avrupa Birliği, küresel şirketler bazında sürekli sayısı artan ve yenilik üretenler, esasen bunlar değerleri zorluyorlar ve muhatap alınıyorlar. Daha fazla muhatap alınabilmek için yapılması gerekenler belli! Olan şu: Muhatap alınanların ve değer üreticilerinin daha fazla yayılması fikri!..
101 views

Doku Bozumu

Bu makale Ortadoğu'da kangren olan meseleleri stratejik düzlemde incelemektedir. Mevcut dokuyu bozan yapay düşünceler ile gerçekte olanlar arasındaki farkı bütün çıplaklığıyla dile getirmektedir. Halen bölgede savaş, çatışma, suç, terör, işgal, soykırım, gibi pek çok olumsuzluk yaşanmaktadır. Uluslararası sistem bu olup bitene çare bulamamaktadır. Suriye, Irak, Lübnan, Yemen, Libya, gibi ülkelerin halkları harap ve bitap düşmüş durumdadırlar.
130 views

Devlet-dışı Aktörler

Burada gayet karmaşık, iç içe geçen ve masum insanların istismarına dönük olayları ihtiva eden, bütün gayrimeşru faaliyetleri, politikaları, planları ve operasyonları, terörizmden tutunuz, vekalet savaşlarına, buradan iç savaşlara, gri bölge operasyonlarına, meşru görünse de esasen çıkara hizmet edenlere, meşru siyaset yapmak ve bunu geliştirmek varken, siyaset alanını anti-demokratik yöntemlerle daraltanlara kadar, birçok durumu kısaca da olsa açıklama imkânımız oldu. Meşruluk ile gayrimeşruluk arasındaki perdeyi görmek veya belirlemek çok çok önemlidir. Ben de sizler de hep birlikte bu dünyada birer aktörüz, tıpkı devletler, hükümetler, liderler, şirketler, gibi. Politika, insana has bir yetenek, işlev ve özelliktir. Meşruiyet dahilinde kalabilmek çok önemlidir. İnsanlar, istikrar, barış ve esenlik içinde yaşamayı, gelişmeyi, evlatlarını refah ve güven içinde yetiştirmeyi istemektedir.
98 views

ABD ile Yeni Bir Sayfa mı?

Geleceğe bakıyoruz, öyle değil mi? Mesela NATO’nun genişlemesi yönüyle İsveç’e onay verildi, bunun karşısında F-16 modernizasyonu gerçekleşecek. Hatta şimdiden aradaki başka tıkanıklıkların giderilmesi açısından olumlu açıklamalar yapılıyor, kamuoylarına bilgiler veriliyor, bunların bir anlamı olmalı.
DÖNBAŞA

Okumadan Geçme