İran’ın Riskli Durumu

25 Ocak 2024
Okuyucu

İran İslam Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı İbrahim Reisi dün (24 Ocak) Ankara’da idi. Ben de merakla bekledim, net ne açıklama olacak diye. Ekonomik-İş Konseyi gereği yapılan anlaşmaları kastetmiyorum. Benim görmek istediğim stratejik ve jeopolitik duruma getirilebilecek açıklık idi. Ne gördüm? Bugünden sonra Türkiye hem çok dikkatli olmalı, hem İran’dan alabileceklerini azami şekilde kısa dönemde almalı. Ama risk yok! Zira riskin çok yüksek olduğu bir döneme girdik, bunu göremeyenlere özellikle işaret etmek isterim. Sonuçta amaç Türkiye’nin gelişmesi, güçlenmesidir.

İran İslam Cumhuriyeti’nin devlet politikası, Ortadoğu bölgesindeki kronik-temel meseleleri (tarihi yönü derin ve bir hayli karmaşık olan) kendi çıkarını geliştirmek için kullanıyor mu? Gelinen noktada, bugüne bakılırsa, İran İslam Cumhuriyeti’nin başı dertte mi? Eğer İran İslam Cumhuriyeti’nin ipiyle kuyuya inilirse ne tür olasılıkla karşılaşmak mümkün olur? Bu tür ciddi ve güncel meselelerin cevabını vermeye çalışalım.

Malumunuz, son dönemdeki gelişmelerden kaynaklanan duruma bakarak, İran’ı da içeren bazı yazılar yazdım. Bunlar bize bugün bu tür soruları sormaya ve aynı zamanda cevaplamaya altyapı sunmaktadır. Hatırlatayım:

Reisi’nin Mesajı

Reisi, Ankara’da yaptığı konuşmanın büyük kısmında, İsrail-ABD ile mücadelelerine ve Filistin’deki direnişe değindi. Hem sesini yükselterek (diplomatik bakımdan bu durumunu tartışmak gerekir,) bu konuyu uzunca süre ve yüksek tempoda açıkladı. Sanki Ankara’dan başka taraflara mesaj vermekteydi. Ankara’da ABD, İngiltere ve İsrail’e karşı mesaj vermek istedi ve bu tonda mesajlarını verdi.

Bu şartlarda söylemek mümkün, İran ile ABD-İsrail arasında bölgenin tümüne yayılmış bir savaş var. Bu savaşın şekli bugün için Vekâlet Savaşı, yarın ne olacak çıksın durumunu açıklasın!.. Reisi’nin cümleleri şunu resmediyor: Merkezde Gazze konusu olmak üzere, Yemen, Lübnan, Suriye, Irak içinde vekiller ve Belucistan’daki terör giderek derinleşen bir süreçtir. Ya sonrası?

Uluslararası ilişkilerde çıkarlar esastır!

Reisi’nin diğer mesajı, “Yeni Küresel Adaletli Sistem” oldu.

Bunu söylemeyen yok, insanlıkla yapıt bir konu, küresel çapta ise Büyük İskender’den beri… Herkes adalet der, vaat eder ve bunu arar!.. Bir de zamana göre adalet ihtiyacı kalıplarının değişimi konusu var. Örneğin MS 400’lerde adalet isteyenlerin veya adalet vereceğim diye savaş ilan edenlerin muradı neydi, MS 1400’de ne oldu? Dünya savaşları (1914-1945) neyin nesiydi? İran İslam Devrimi (1979) öncesinde İranlılarının adalet talebiyle, bugünküleri mukayese edebilir miyiz? Ülkede adalet ne dünyada ne tür adalet gerekli? Yani, 2024 yılında adaletten bahseden İran İslam Cumhuriyeti’nde sokaklara çıkan ve gösteri yapan İran halkı da adalet istemektedir.

Cumhurbaşkanı Erdoğan da Birleşmiş Milletler’in misyonunu yerine getiremediğinden dolayı sembolleşen, “Dünya Beşten Büyüktür!” sözünü ileri sürmektedir. Adaletli bir dünya herkesin hakkıdır.

Peki buradaki konu ne? ABD’nin hegemonyasına karşı bir oluşumu güçlendirmek mi? Yoksa dünyaya adaleti savaş yapmadan, başka açıklamayla, insan ölümüne sebep olmadan getirebilmek mi?

İranlılara soruyorum, “ABD en büyük terörist, yöntem farklı olsa da, biz bir şey yapınca mı terörist oluyoruz?” diyorlar. Açıkça, net soru-cevap bu! Bu yaklaşım genişliyor… Ruslar, “Ukrayna’yı ABD’ye vermem, ben işgal ederim daha iyi,” diyorlar. Çin Komünist Partisi, “Tayvan Çin’e katılacak, Tek Devlet stratejisi gerçekleşecek,” diyor. Dİyeceksiniz ki, dünya hali!

Reisi bunu “nasıl” yapacağını söylemeli. Vekâlet savaşıyla mı? Rusya’ya silah vererek mi? Petrol fiyatlarını yükselterek mi? Yoksa, kendi söylediği gibi, “direnişçilerin kahramanca savaşını desteklemek” yoluyla mı? Bu İran’ın çatışmacı süreci ne zaman ve ne pahasına biter? 

Reisi şöyle diyor? “İsrail ile siyasi ve ekonomik ilişkileri keselim.” İran’ın mevcut hedeflerine ve yaptıklarına karşılık gelen mücadelesi, başkalarıyla birlikte, İsrail’in siyasi ve ekonomik etkisinin azaltılması mı? Bu kadar mı? Bu, diyelim adı konsa, sonuç alınması mümkün olan bir teklif mi?

Bir de “mevcut durum” diye bir şey var, öyle değil mi? Mevcut şartlar nedir? ABD ve İngiliz donanması ve takviye edilmiş ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı İran’ı çevrelemiş, hemen her gün İran’ın vekillerine odaklanan Koalisyon güçleri operasyon yapıyor ve Reisi bunu öneriyor! İran neden kendi topraklarından fırlattığı bir füze ile İsrail’i veya ABD gemisini hedef alamıyor? Ama İsrail, ABD, İngiltere güçleri İran’ın vekillerini bölgede her noktada vuruyor. Daha geçen gün İsrail Hava Kuvvetleri, Şam’da 5 İranlı askeri danışmana operasyon gerçekleştirdi, açıklama şöyle, “karşılık verme hakkımızı saklı tutuyoruz.” Yani karşılık veremedi. Verebilir mi? ABD de dedi ki: “Bir ABD askerin zarar gelsin, İran’a saldırırız!” İran destekli vekiller Yemen, Irak, Lübnan ve Suriye’de bazı saldırılar gerçekleştiriyorlar, bunlara hemen karşılık veriliyor, bu Vekalet Savaşı İran’ın meselesini çözmeye yeter mi? Bu saldırılardan ABD veya İngiltere ne kadar etkilendi? Yoksa İran, bu saldırılar yoluyla, ABD, İngiltere ve İsrail’e bir meşruiyet mi sağlıyor? Meşruiyet alan güçler bölgenin istikrarsızlaşmasını kendi çıkarlarına göre kullanıyorlar mı?

Temel bir ilkeden bahsedeyim: Batmış haldeki, başka yolu kalmamış olan biri risk alabilir. Öyle değil mi? Sanırım İran’ı başı büyük dertte! Batıyor (veya çok iyi kullanılıyor), batarken (veya kullanılırken) başkalarını da beraberinde dibe çekmek istiyor. Buradan bir “adalet” gelir mi?

İran, ABD askerine karşı buyursun riske girsin, açıkça! Öyle dolaylı cümleler ve vekillerle durumunu sürdürmekten vaz geçsin. İran, kendi davasında vekil etmek için bölgeden asker mi topluyor? Askerleri cepheye sürüp o kendine zaman mı kazandırmak istiyor? Ona zaman kazandırmak adına kim ne kadar risk almalı?

ABD’nin Yöntemi

Evet, başat güç olan ABD’nin yöntemi kötü, bunu bilmeyen yok. Yakın zamandan bir örnek vereyim. Almanya’nın yıllardır Rusya ile birlikte çalışıp inşa ettiği Kuzey Akım-2, herkesin gözü önünde patlatıldı. Almanya sessizce bu durumu kabul etti. Alman Dışişleri Bakanı, Rusya ile işbirliğinden dolayı hatalı davrandıklarını kabul ettiklerini söyledi. 

Kissinger’ın ironik bir açıklamasını hatırlayın: “Amerika’nın düşmanı olmak tehlikeli olabilir ama Amerika’nın dostu olmak ölümcüldür.” Almanlar bunu çok yakın zamanda gördü. 

Stratejik Çelişki

Reisi diyor ki, “yeni adaletli dünyayı inşa edelim.” Putin de “emperyalizmle savaş” diyor. Hatta Putin nükleer savaştan bile söz ediyor. Değil ABD’yi veya NATO’yu, tüm insanlığı tehdit ediyor. Bu ne cüret?

Ama dikkatinizi çekmek isterim, İran da nükleer silah üretmeye yaklaştı. Nükleer Silahların Yayılmasını Önleme çabaları dünyanın gündeminde olan bir konu başlığıdır.

Bu şekilde bir sınırdayız. Bu stratejik yöntemi sürekli tekrarlıyorum: Sınırda sınanırsınız! Sınırda olanlar tarihte yazılı, sınandılar…

Konu, mevcut düzenin bozuk çalışan organlarının biraz daha ilerisindedir, bunu görmek istemeyenler var. Küreselleşme ve yeni sanayi devrimi süreci bildiklerimizi daha da bozacak, değiştirmek isteyecek… Bu yeni durumu iyi görmek gerekiyor. 

Türkiye Açısından

Türkiye’nin bölgedeki hedefleri neler? Kısa başlıklarla yazalım: 1) Bölgesel istikrar, 2) Filistin davasında iki devletli çözüm formatında ilerleme, 3) ABD “teröristan” projesinin engellenmesi. 

Bu hedeflere ulaşmak için Türkiye tarafından; kendi yaptığı ve yağacağı terörle mücadele; ABD-İsrail planlarının boşa çıkarılması; bölgedeki İran’ın da istikrarsızlaştırma etkisinin engellenmesi, gerekmektedir.

Reisi, Ankara’da şunu öğrenmiş midir? Örneğin, Suriye’de önümüzden çekilecek mi? Diyelim Türkiye PKK/YPG/KCK terör örgütüne karşı bir operasyon yapacak olur ise İran, Halep bölgesindeki güçlerini geri çekecek mi?

Reisi, Hamaney, diğer Farisi liderler, tıpkı halı tüccarı gibiler. Şark ticareti, şark kurnazlığı!..

Türkiye bilir bu yöntemleri, tarihimiz köklüdür. Türkiye işini bilir.

İran, Türkiye’ye enerjiyi ucuz versin, bir de yapılacaklara gölge etmesin!

Politika 'ın son yazıları

49 views

Emperyalizm

Bugünün anlayışı, küresel imkanlar içinde sahip olunan alanları artırmak ve güçlenmek, değer üretimi rekabetinde gerilerde kalmamak fikri üzerinedir. Ruslar gibi sürekli “kahrolsun emperyalizm” diyeceğinize, “ben hangi değeri üretebiliyorum, hangi büyük pazarda kaça satıyorum,” diye bakın isterim. Bugün ülkeler bazında ABD, İngiltere, Çin, Japonya, Güney Kore, birlik bazında Avrupa Birliği, küresel şirketler bazında sürekli sayısı artan ve yenilik üretenler, esasen bunlar değerleri zorluyorlar ve muhatap alınıyorlar. Daha fazla muhatap alınabilmek için yapılması gerekenler belli! Olan şu: Muhatap alınanların ve değer üreticilerinin daha fazla yayılması fikri!..
79 views

Doku Bozumu

Bu makale Ortadoğu'da kangren olan meseleleri stratejik düzlemde incelemektedir. Mevcut dokuyu bozan yapay düşünceler ile gerçekte olanlar arasındaki farkı bütün çıplaklığıyla dile getirmektedir. Halen bölgede savaş, çatışma, suç, terör, işgal, soykırım, gibi pek çok olumsuzluk yaşanmaktadır. Uluslararası sistem bu olup bitene çare bulamamaktadır. Suriye, Irak, Lübnan, Yemen, Libya, gibi ülkelerin halkları harap ve bitap düşmüş durumdadırlar.
84 views

Devlet-dışı Aktörler

Burada gayet karmaşık, iç içe geçen ve masum insanların istismarına dönük olayları ihtiva eden, bütün gayrimeşru faaliyetleri, politikaları, planları ve operasyonları, terörizmden tutunuz, vekalet savaşlarına, buradan iç savaşlara, gri bölge operasyonlarına, meşru görünse de esasen çıkara hizmet edenlere, meşru siyaset yapmak ve bunu geliştirmek varken, siyaset alanını anti-demokratik yöntemlerle daraltanlara kadar, birçok durumu kısaca da olsa açıklama imkânımız oldu. Meşruluk ile gayrimeşruluk arasındaki perdeyi görmek veya belirlemek çok çok önemlidir. Ben de sizler de hep birlikte bu dünyada birer aktörüz, tıpkı devletler, hükümetler, liderler, şirketler, gibi. Politika, insana has bir yetenek, işlev ve özelliktir. Meşruiyet dahilinde kalabilmek çok önemlidir. İnsanlar, istikrar, barış ve esenlik içinde yaşamayı, gelişmeyi, evlatlarını refah ve güven içinde yetiştirmeyi istemektedir.
78 views

ABD ile Yeni Bir Sayfa mı?

Geleceğe bakıyoruz, öyle değil mi? Mesela NATO’nun genişlemesi yönüyle İsveç’e onay verildi, bunun karşısında F-16 modernizasyonu gerçekleşecek. Hatta şimdiden aradaki başka tıkanıklıkların giderilmesi açısından olumlu açıklamalar yapılıyor, kamuoylarına bilgiler veriliyor, bunların bir anlamı olmalı.
155 views

Ortadoğu Cephesinde Büyük Güç Mücadelesi

Bu makalede ABD-Çin arasındaki güç mücadelesi, stratejik ve jeopolitik meseleler tarif edilecek, şu an yaşanan bölgesel gelişmeler ele alınacak, NATO, Rusya ve Ukrayna meselelerinin son durumları incelenecek, esasen bölgede İsrail ve İran’ın durumu üzerinde tespitler yapılacak, sonuca giderken de Türkiye açısından değerlendirmede bulunulacak. Amaç, çok kritik hale gelen bölgesel tansiyonu bütünüyle incelemek olacak.
DÖNBAŞA

Okumadan Geçme